Zihnimiz Nasıl Çalışır?
Okuduğumuzu anlamak, matematikte başarılı olmanın en önemli anahtarlarından biridir. Yaklaşık 400 bin öğrencinin incelendiği çok büyük bir araştırma, okuma becerisi ile matematik başarısı arasında doğrudan ve son derece güçlü bir bağ olduğunu kanıtlamıştır (Ulum & Küçükdanacı, 2024). Peki bu neden böyle oluyor? Bir çocuk matematik sorusunu okuduğunda, eğer kelime dağarcığı zenginse ve metni hızlıca anlayabiliyorsa, beyni kelimelerin anlamını çözmek için fazladan enerji harcamaz (Ulum & Küçükdanacı, 2024). Böylece zihinsel enerjisinin tamamını problemin mantığını kurmaya ve matematik işlemini yapmaya ayırabilir (Ulum & Küçükdanacı, 2024). Yani okuduğunu iyi anlayan bir öğrencinin zihni, soruyu çözerken çok daha az yorulur.
Kelime Avcılığı Yerine Mantığı Kavramak
Eskiden öğrencilere matematik problemlerini çözmeleri için "toplam", "fark", "kaldı" gibi anahtar kelimeleri bulup ona göre işlem yapmaları öğretilirdi. Ancak kelimeler cümle içinde farklı anlamlara gelebildiği için bu ezberci yöntem artık işe yaramamaktadır (Powell & Fuchs, 2018). Günümüzde bunun yerine çocuklara problemin hikayesini, yapısını ve mantığını (şemasını) anlamaları öğretilmektedir (Jitendra & Star, 2012). Gerçekten de çocuklara sadece işlem yapmayı değil, okuduklarını anlama stratejilerini de öğrettiğimizde, zor ve alışılmışın dışındaki problemleri çözme başarıları yaklaşık %32 oranında artmaktadır (Ulu, Tertemiz, & Peker, 2016). Buna ek olarak, sorularda çocukların günlük hayatta bildikleri tanıdık kelimelerin (örneğin yabancı bir pasta adı yerine bildikleri bir yiyecek) kullanılması, soruyu zihinlerinde canlandırmalarını kolaylaştırarak başarıyı gözle görülür şekilde artırmaktadır (Orosco, 2024).
Geleceğe Etkisi ve PISA 2022 Gerçeği
Bir çocuğun okuma becerisi, sadece okuldaki notlarını değil, tüm geleceğini etkiler. Hem okumada hem de matematikte aynı anda zorlanan çocuklar, eğitim hayatında en çok desteğe ihtiyaç duyan gruptur (Fuchs vd., 2019). Araştırmalar, çocuklukta okuduğunu iyi anlamanın yetişkinlikteki yaşam kalitesini belirlediğini; problem çözme yeteneğinin ise ileride bulunacak işin ve alınacak maaşın en büyük göstergesi olduğunu ortaya koymaktadır (Fuchs vd., 2019). Okuduğunu anlama konusundaki bu zayıflığın ulusal çapta matematik başarımızı nasıl etkilediğini PISA 2022 sonuçlarında çok net görebiliriz. Yakın zamanda Türkiye'deki 6.645 öğrencinin PISA 2022 verileri incelenerek yapılan kapsamlı bir akademik araştırma, öğrencilerin okuduğunu anlama puanlarının matematik okuryazarlığını belirleyen en önemli faktör olduğunu bilimsel olarak kanıtlamıştır (Aydın & Atalay Kabasakal, 2024). Türkiye'nin resmi sonuçlarına göre ise, sınava katılan her üç öğrencimizden birinin (yaklaşık %29) okuma alanında en asgari temel yeterlik düzeyinin bile altında kaldığı saptanmıştır (Millî Eğitim Bakanlığı, 2023). Bu tablo, matematik netlerimizin zayıf kalmasının mekanik bir işlem sorunundan ziyade, çok daha temel bir anlama sorunu olduğunu kanıtlamaktadır. Özetle, çocuklarımızın matematikte başarılı olmasını istiyorsak, onlara sadece sayıları değil, okuma alışkanlığını ve okuduğunu anlama becerisini de kazandırmak zorundayız.
Kaynakça
Aydın, F. N., & Atalay Kabasakal, K. (2024). Regresyon ağaçları ve çoklu doğrusal regresyon analizlerinin PISA 2022 matematik okuryazarlığı becerisini yordama performanslarının incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(3), 1069-1091. https://doi.org/10.19171/uefad.1489814
Fuchs, L. S., Fuchs, D., Seethaler, P. M., Cutting, L. E., & Mancilla-Martinez, J. (2019). Connections between reading comprehension and word-problem solving via oral language comprehension: Implications for comorbid learning disabilities. New Directions for Child and Adolescent Development, 2019(165), 73-90. https://doi.org/10.1002/cad.20288
Jitendra, A. K., & Star, J. R. (2012). An exploratory study contrasting high- and low-achieving students' math word problem solving. Learning and Individual Differences, 22(1), 124-128.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). PISA 2022 Türkiye raporu. Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Orosco, M. (2024). Intervention based on science of reading, math boosts comprehension, word problem solving. The University of Kansas News.
Powell, S. R., & Fuchs, L. S. (2018). Effective word-problem instruction: Using schemas to facilitate mathematical reasoning. Teaching Exceptional Children, 51(1), 31-42.
Ulu, M., Tertemiz, N., & Peker, M. (2016). Okuduğunu anlama ve problem çözme stratejileri eğitiminin ilköğretim 5. sınıf öğrencilerinin rutin olmayan problem çözme başarısına etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 303-340.
Ulum, H., & Küçükdanacı, T. (2024). The relationship between reading and mathematics achievement: Findings from meta-analysis. Instructional Technology and Lifelong Learning, 5(1), 153-170. https://doi.org/10.52911/itall.1494180